Wtorkowe popołudnie 14 kwietnia na długo pozostanie w pamięci uczniów klas trzecich rozszerzających chemię. Tego dnia grupa uczniów z klasy 3E oraz 3G pod czujnym okiem pana prof. Rafała Polowczyka udała się na Wydział Chemii aby uczestniczyć zajęciach laboratoryjnych.
Zajęcia rozpoczęły się trzydziestominutowym wykładem wprowadzającym, który zapowiedział późniejsze doświadczenia. Tematem przewodnim były reakcje utleniania i redukcji skupione wokół związków manganu i chromu. Już wtedy można było przeczuć, że teoria szybko ustąpi miejsca widowiskowej praktyce.
Pierwszym doświadczeniem którego podjęli się młodzi chemicy była reakcja miedzi z rozcieńczonym kwasem azotowym(V). Wynikało to z faktu, że sama reakcja zachodziła przez całe zajęcia i dopiero pod ich koniec można było zaobserwować zmiany w probówce. Otóż na miedzianym drucie osadzał się różowy osad, który ze względu na niskie stężenie kwasu azotowego(V) najlepiej było widać dopiero po pewnym czasie od zmieszania reagentów. Jednocześnie wydzielał się bezbarwny gaz, który w kontakcie z powietrzem brunatniał – był to tlenek azotu(II) utleniający się do brunatnego tlenku azotu(IV).
Bardziej widowiskowa reakcja dotyczyła manganianu (VII) potasu (KMnO₄) w środowisku obojętnym. Charakterystyczny, intensywnie fioletowy roztwór uległ całkowitej przemianie – strącił się brunatny osad tlenku manganu (IV) (MnO₂). Zmiana koloru była wyraźna: od głębokiego fioletu do mętnej, brunatnej zawiesiny.
Kolejne doświadczenie obejmowało reakcję KMnO₄ w środowisku kwasowym. W obecności kwasu siarkowego (VI) fioletowy roztwór odbarwiał się, przechodząc w lekko różowy roztwór siarczanu (VI) manganu(II) (MnSO₄).
Następnie uczniowie badali właściwości związków chromu. Do roztworu azotanu (V) chromu(III) dodano nadmiar wodorotlenku sodu. Początkowo pojawiał się zielonkawy osad wodorotlenku chromu(III), który następnie rozpuszczał się w nadmiarze zasady, tworząc ciemnozielony roztwór kompleksu Na₃[Cr(OH)₆].
W innym doświadczeniu badana była przemiana bardzo mocnego utleniacza- dichromianu (VI) potasu (K₂Cr₂O₇) w chromian(VI) potasu (K₂CrO₄). Pomarańczowy roztwór dichromianu zmieniał barwę na żółtą po zmianie środowiska na bardziej zasadowe.
Na zakończenie pokaz przeprowadził prowadzący zajęcia pan profesor Waldemar Nowicki z Wydziału Chemii UAM. Podczas niego byliśmy świadkami reakcji miedzi ze stężonym kwasem azotowym(V). W przeciwieństwie do wcześniejszego doświadczenia, tutaj wydzielał się intensywnie brunatny gaz – tlenek azotu(IV) – a reakcja przebiegała gwałtowniej.
Całe wydarzenie było nie tylko okazją do poszerzenia wiedzy, lecz także pozwoliło na zobaczenie skomplikowanych procesów chemicznych na własne oczy.
Kacper Leśniewski 3e
